Picture ECB Copyright: Asset Management International

Maart 2015: Het wapen renteverlaging werkt niet goed genoeg, en ECB besluit tot iets onconventioneels: Kwantitatieve verruiming (QE). Dat proces gaat in 7 stappen:

• De Europese Centrale Bank koop obligaties van banken.
• Dit verhoogt de prijs van deze obligaties en schept geld in het bankstelsel.
• Daardoor daalt een breed scala van rentetarieven en worden leningen goedkoper.
• Bedrijven en particulieren kunnen nu meer lenen en minder uitgeven om hun schulden terug te betalen.
• Daardoor wordt de consumptie en de investeringen gestimuleerd.
• Hoger consumptie en meer investeringen ondersteunen de economische groei en werkgelegenheidscreatie.
• Naarmate de prijzen stijgen verwezenlijkt de ECB een inflatie van onder maar dicht bij 2% op de middellange termijn.

Verlenging & uitbreiding programma

Het programma zou in eerste instantie anderhalf jaar duren, en de ECB zou een maximum van 1140 miljard euro aan steunaankopen doen. In december 2015 werd het programma verlengd, en in maart 2016 uitgebreid.

In eerste instantie kwamen alleen staatsobligaties in aanmerking voor het opkoopprogramma, omdat het heel veilige beleggingen betreft. Vanaf maart 2016 kwamen ook bedrijfsobligaties voor het programma in aanmerking. Voorwaarde hiervoor is wel dat een bedrijf financieel solide is. Banken bleven uitgesloten van het programma.

Afbouw & beëindiging programma

Met ingang van 2018 is het programma beperkt tot 30 miljard euro per maand, een halvering van het originele programma. Dit maandbedrag is per september 2018 opnieuw gehalveerd naar 15 miljard euro per maand. De ECB heeft bij beëindiging van het opkoopprogramma voor 2.600 miljard euro aan obligaties op haar balans staan (dat is met 517 miljoen inwoners: EUR 5.000 per inwoner). Sinds 1 januari 2019 is het programma formeel gestopt. Sindsdien koopt de ECB alleen nog staatsobligaties op met geld dat vrijkomt uit de winst die gehaald is uit de aflossing van oude leningen.

Als we na 4,5 jaar de balans opmaken kunnen we concluderen dat de inflatie niet op de gewenste stand staat:

Meer dan 5 jaar geleden heeft de ECB negatieve rentestanden als beleid geaccepteerd, om economische zwakte in de eurozone tegen te gaan. -0,1% in 2015 is uiteindelijk gezakt tot -0,4% anno 2019.

De additionele kwantitatieve verruiming (QE) heeft niet geleid tot de enorme toename van kredietverlening die de ECB voor ogen had (zelfs de poging om banken te dwingen meer krediet te verlenen door de reserves van die banken bij de ECB te ‘beboeten’ met negatieve rente mocht niet baten). Daaruit volgend: veel minder bestedingen dan voorzien. De bestedingen zijn de drijver van economische groei…..die dus veel minder aanwezig was dan gepland.

Negatieve rentes zijn geen natuurlijke fenomenen, maar door mensen geïmplementeerd en in dit geval het bewijs dat de QE niet (voldoende) heeft gewerkt. Als het namelijk wel goed had gewerkt, zou een negatieve rente niet nodig zijn geweest. Verdere bewijzen vinden we in economische cijfers:

*       De industriële productie van Duitsland is in de periode juni 2018-juni 2019 5,2% gedaald. De grootste daling sinds 2009.

*       De Italiaanse economie is in de afgelopen 12 maanden niet gegroeid (schrijfdatum van dit artikel: 15 augustus 2019).

*       De Franse economie is slechts 1,3% gegroeid in diezelfde periode.

*       Goed draaiende economieën zijn die van Polen en Hongarije, maar die zijn niet groot genoeg om de gehele Eurozone naar een hoger economisch niveau te tillen.

Conclusie:

Europa moet erkennen dat de negatieve rentes en de kwantitatieve verruiming haar economieën niet heeft gered. Door negatieve rentes te gebruiken heeft de ECB vruchteloos gepoogd de banken te dwingen om meer krediet te verstrekken. Sterker nog, negatieve rentes zijn eigenlijk een belasting en verzwakking van het financiële systeem.

De oplossing!

Daarvoor moeten we de echte boosdoeners identificeren: Slecht fiscaal en regelgevend beleid!

Duitsland heeft nog steeds begrotingsoverschotten, terwijl beleggers in Duitse staatsobligaties bereid zijn negatieve rentes te accepteren. Dit is een absurde situatie. Dit wil overigens niet zeggen dat Duitsland meer moet uitgeven (besteden) om de economie te stimuleren. Nee, de Duitse uitgaven zijn reeds te hoog. Er is echter wel ruimte voor grote belastingverlagingen, die zouden moeten behelzen dat er fiscale beloningen komen voor investeringen in het bedrijfsleven en daarmee investeringen in economische groei. Als je de fiscale beloning voor deze investeringen groot genoeg maakt, zal er ook groei komen in de kredietverlening van banken. Een situatie die ontzettend graag gezien wordt door de ECB (en die door het hanteren van negatieve rentes niet bereikt werd).

Ik ken een econoom die pleit bovenop de bovengenoemde voorstellen voor het verlagen van werkloosheidsuitkeringen en de AOW, ten einde de gewenste economische situatie te bereiken. Dit is politiek gezien een onhaalbare kaart. Wat hopelijk wel een politiek haalbare kaart is, is het afschaffen van wet- en regelgeving, die het ondernemerschap verstikken. Ondernemers zitten, zeker in de beginfase, niet te wachten op personeel dat door omstandigheden (zoals ziekte en zwangerschap) niet kan werken. De kosten van niet werkend personeel zijn vaak eenvoudigweg ondraaglijk. Het ontslagrecht is één van de zaken die op Europees niveau enorm versoepeld zouden moeten worden. Of een situatie creëren waarbij het de ondernemer niks kost als zijn personeel door omstandigheden niet zou kunnen werken.

De econoom waar ik het over heb is een Amerikaan. Hij hoopt dat zijn thuisland leert van de fouten die de Europese beleidsmakers hebben gemaakt. In de jaren 80 van de vorige eeuw, had Amerika (net als Europa) enorm hoge rentestanden. De reële economische groei in de VS was 4%. De toenmalige voorzitter van de FED, Paul Volcker, hield de rente hoog, een noodzakelijk standpunt om de gevolgen van de misstappen van zijn voorganger te kunnen herstellen. President Reagan zorgde voor belastingverlagingen en het schrappen van verstikkende regelgeving en wetten in combinatie met het beperken van de overheidsuitgaven, precies wat de grote landen in Europa nu ook zouden moeten doen. Het leidde destijds in de VS tot een sterkere dollar en een groeiende economie.

Vermogensbeheer

Het is voor vermogensbeheerders een uitdaging om de juiste posities in portefeuille op te nemen van hun klanten. De economische omstandigheden geven aanleiding om een recessie te verwachten en dus op een moeilijk te bepalen moment de portefeuilles te beschermen met zogenaamde ‘brandverzekeringen’, maar de rentestand en de actuele aandelenwaarderingen geven juist aanleiding om toch in aandelen te beleggen. Het spaargeld, vergelijkbaar met personeel dat niet werkt, kost in feite geld en het courante alternatief is aandelen. Kijk maar eens hoeveel dividend de grote beursgenoteerde bedrijven uitkeren. Een ‘no-brainer’ volgens mij.

Wij zitten aan de knoppen van de portefeuilles van beleggers die zelf geen zin hebben om zich in de materie te verdiepen of het zelf niet beter kunnen. Wil je dus wel profiteren van de beurzen, maar wil je in het dagelijks leven bezig zijn met de zaken die je belangrijk vindt, dan besteed je je beleggingsbeslissingen dus gewoon uit aan een goede vermogensbeheerder.